Tha Gàidhlig na h-Alba na cànain eachdraidheil Albannach a bhuineas don teaghlach chànanan 'Ceilteach'. Is i Gàidhlig na h-Alba tè dhe na cànanan 'Q-Celtic', maille ri Gaeilge (Èirinn) agus Gaelg (Eilean Mhanainn). Thathas ag aithneachadh na Gàidhlig mar tè dhe na cànanan dùthchasach a bhuineas do dh'Alba, còmhla ri dual-chainntean na Beurla Gallda, leithid 'Doric' agus na cànanan a bhithte a' bruidhinn uaireigin an Sealtainn is Arcaibh.
Tha an-diugh mu 58,000 neach ann an Alba aig a bheil comas Gàidhlig a bhruidhinn. Ann an 2005 chuir Pàrlamaid na h-Alba reachdas air dòigh a chum a' Ghàidhlig a chur an suidheachadh seasmhach mar chànan oifigeil na h-Alba le spèis a bhiodh co-ionnan ri Beurla. Tha Achd na Gàidhlig (Alba) 2005 na teisteanas air an rùn ùr ann an saoghal poilitigeach na h-Alba gus taic a chumail ri ath-bheothachadh na cànain. Tha cuideachd a-nise barrachd tuigse am measg muinntir na h-Alba air fìor luach na Gàidhlig don dùthaich. Tha an ìre de thaic don Ghàidhlig ann an Alba, taic nach fhacas a-riamh roimhe, a' ciallachadh gur e àm inntinneach, togarrach dha-rìribh a th' ann airson Gàidhlig a dh'ionnsachadh. Gheibhear fiosrachadh a bharrachd tro na ceanglaichean air an làimh-chlì.
- Gàidhlig san Ear-Thuath
-
Ged nach eil m貌ran mothachaidh ga thoirt dha seo uaireannan, bha ce脿rnaidhean san Ear-Thuath aig aon 脿m taobh a-staigh na G脿idhealtachd, le paraistean air Br脿igh Dh猫 leis na coimhearsnachdan fa dheireadh a bha a' bruidhinn na G脿idhlig. B' i a' Bh-ph S矛ne NicGilleBh脿in 脿 Br脿igh Mh脿rr, a dh'eug ann an 1984, an neach mu dheireadh aig an robh G脿idhlig Siorrachd Obar Dheathain. Tha Leabhar Dh猫ir cuideachd na cheangal cudromach eachdraidheil don Gh脿idhlig. Chuireadh ri ch猫ile e aig Manachainn Ceilteach ann an D猫ir, Siorrachd Obar Dheathain; san deicheamh linn (le barrachd ga chur ris san darna linn deug) agus tha e a' toirt dhuinn sealladh iongantach air a' chultar, air an Eaglais agus air muinntir Alba, Shasainn agus 脠ireann sna linntean sin. Lorgas ann cuid dhe na h-eisimpleirean as sine de sgr矛obhadh G脿idhlig na h-Alba sna meadhan aoisean.
Tha an-diugh mu 2,500 neach aig a bheil G脿idhlig ann am baile Obar Dheathain agus ann an Siorrachd Obar Dheathain. Anns a' bhaile fh猫in, tha foghlam G脿idhlig ri fhaighinn bho aois ro-sgoil suas gu 矛re ceuma agus iar-cheuma.
Theirig an s脿s ann an Coimhearsnachd Gh脿idhlig Obar Dheathain!
Tha 脿ite gu math cudromach aig luchd-obrach agus oileanaich Oilthigh Obar Dheathain ann an coimhearsnachd Gh脿idhlig na sg矛re, agus iad an s脿s mar bhuill agus luchd-taice bhuidhnean leithid Club G脿idhlig Obar Dheathain, C貌isir Gh脿idhlig Obar Dheathain agus Comann Cultair agus Traidiseanan na h-Alba (SCAT).
Tha an t-Oilthigh cuideachd a' d猫anamh obair chudromach sa choimhearsnachd tro na tachartasan air an cur air d貌igh le Comann Ceilteach Oilthigh Obar Dheathain.
- Gàidhlig aig Oilthigh Obar Dheathain
-
Thathas air a bhith a' teagasg na Gàidhlig mar chuspair aig Oilthigh Obar Dheathain bhon ochdamh linn deug. Tha mòran àrd-sgoilearan Gàidhlig air a bhith aig an Oilthigh mar oileanaich no luchd-teagaisg. Bha an t-Ollamh Iain Stiùbhart Blackie na oileanach againn sna 1820an agus b' e fhuair Cathair Roinn na Daonnachd sna 1830an. Bha an t-Ollamh Ruairidh MacThòmais agus Iain Mac a' Ghobhainn (nach maireann) nan oileanaich aig Oilthigh Obar Dheathain tràth san fhicheadamh linn, agus chaidh MacThòmais air adhart gu bhith na Cheannard air Roinn na Ceiltis ann an 1956. Anns na bliadhnachan a dh'fhalbh, bha an t-àrd-sgoilear Gàidhlig Dòmhnall MacAmhlaigh na Leughadair ann an Ceilteis, agus b' e Dòmhnall Meek a' chiad Chathraiche aig Roinn na Ceiltis.
Thathas ag aithneachadh na h-eachdraidh fada, uasail seo ann am Plana Gàidhlig an Oilthigh - Plana a tha a' ruith bho 2013-18 - sa bheil geallaidhean a chum piseach agus leasachadh a thoirt air a' Ghàidhlig an co-theagasg Achd na Gàidhlig (Alba) 2005. Tha am Plana a' cur an cèill àrd-amas an Oilthigh; a' cur prìomhachas air oileanaich a tha a' dèanamh Gàidhlig mar chuspair, agus gus leudachadh a dhèanamh air na cothroman dha oileanaich sam bith tlachd mhòr fhaighinn às a' chànain agus a' chultar.
A bharrachd air na cùrsaichean air an tabhainn tron Sgoil Cànain is Litreachais, tha Sgoil Foghlaim an Oilthigh cuideachd gu math cliùiteach a thaobh phrògraman foghlaim Gàidhlig. Tha an t-Ionad Rannsachadh air Eòlas na h-Alba is Èireann cuideachd a' cumail taic ris a' Ghàidhlig. Tha an t-Ionad a' foillseachadh iris litreachais, Causeway / Cabhsair, le pìosan bàrdachd agus sgeulachdan goirid tric a' nochdadh ann bho sgrìobhadairean Gàidhlig, feadhainn aig a bheil ainm mar tha agus cuideachd sgrìobhadairean ùra.
Ceanglaichean Feumail
- Càite a bheil Gàidhlig ga bruidhinn?
-
R猫 na ciad linn deug, b' i a' Gh脿idhlig pr矛omh ch脿nan a' chuid bu mhotha de dh'Alba (a' gabhail a-steach an Ear-Thuath), mar a tha ainmean-脿ite a' sealltainn dhuinn. Bhon 脿m seo, ge-t脿, tha a' ch脿nan air cr矛onadh. Chunnacas G脿idhealtachd fa leth a' tighinn am follais aig deireadh na ceathramh linn deug. Lorgas an-diugh air a' Gh脿idhealtachd agus na h-Eileanan 55 sa chiad den 58,652 daoine aig a bheil G脿idhlig an Alba. 'S ann am measg choimhearsnachdan air an Eilean Sgitheanach, sna h-Eileanan Siar agus, gu 矛re nas lugha, an Eileanan Earra-Gh脿idheal, a lorgas a-nise f矛or choimhearsnachdan G脿idhlig na h-Alba.
Tha eilthireachd 脿s a' Gh脿idhealtachd air a bhith na rud cumanta bhon ochdamh linn deug a-mach, nuair a chaidh coimhearsnachdan G脿idhlig a st猫idheachadh ann am bailtean m貌ra na h-Alba, leithid Glaschu, Grianaig, P脿islig, D霉n 脠ideann, D霉n D猫 agus Peairt. Lorgas coimhearsnachdan be貌thail G脿idhlig ann am bailtean m貌ran na h-Alba uile.
Bha na h-uimhir de dhaoine a' falbh a-null thairis san ochdamh agus tr脿th sna naoidheamh linn deug agus gun do dh'猫irich coimhearsnachdan G脿idhlig ann an d霉thchannan eile. Lorgadh an t猫 a b' ainmeil dhiubh seo ann an Canada. Tha G脿idheil ri fhaighinn ann an Canada fhathast, gu h-脿raidh ann an Alba Nuadh, far a bheil coimhearsnachd bheag de dhaoine a thogadh leis a' Gh脿idhlig agus 脿ireamh nas motha de dhaoine a tha ga h-ionnsachadh. Tha coimhearsnachd na G脿idhlig, san l脿 an-diugh, na coimhearsnachd a tha sgapte air feadh na cruinne.